Unha luz prende de novo nos Pilos

Fai uns días a dona dun restaurante, perto da Teixeira, amosaba a súa preocupación pola chegada dos chinos a Monforte… mercan todo, abren sen horarios...
Mentres expoñía a súa inquietude miraba para mín buscando algunha reacción, complicidade… “sabes que nunca se viu un enterro dun chino… tí, como o ves…?”. Calei durante un intre, pausa dramática que a miña mai manexaba coma as mellores actrices…
—“Entre nós hai moitos chinos. Chinos, sodes vós. Traballades sen horario, levades así unhas cuantas década. É certo, non tedes os ollos rasgados, e non emigrástedes expulsados pola presa das tres gargantas…”

Hoxe fun comer ao “Tropical”, en pleno corazón de Sant Cugat, uns “chinos” de Caldelas, con fama de traballar máis ca os chinos acaban de celebrar, nunha festa sorpresa da súa filla Conchita, os 40 anos da súa chegada a esta cidade. Fai catro décadas que Paquiño e a súa dona abriron este café-bar con aspecto de café clásico, na rúa de Lluis Companys. O Tropical é moi concurrido e conocido en Sant Cugat. Paquiño e o seu irmán Toño contan con varios bares nesta cidade, un leva por nome “Caldelao”. Mentres lle vou sacando as follas á alcachofa, con ganas de comerlle a parte máis tenra, e vexo o ritmo ao que se move Conchita lembro a miña infancia e xuventude nos tempos do Blanco. Tamén nós éramos chinos. Estes veciños de Sant Cugat, son veciños agora de Os Pilos, acaban de mercar a casa do seus tíos Eladio e Lurucha, e andan ilusionados coa recuperación desta vivenda que da vida ao fondo da vila.

A emoción da ascensión

Un paseo pola lúa

A calidade das intervencións no espacio, na comarca da Garrotxa, en xeral, é moi boa. Un bo exemplo é a recuperación dun antiga canteira de grava, para os xardíns, hoxe recuperada e convertida nun parque de estética luar. É doado camiñar e ver os efectos da lava e das erupcións, aprender sobre os volcáns, tocar as pedras calcinadas, deixarse levar polas carreiriñas de esta fenda que no seu día lle meteron este volcán. En Olot ata se pode visitar un pequeno museo sobre os volcáns e participar nunha simulación dun terremoto.

En globo, unha viaxe romántica polos volcans da Garrotxa

Con 12 grados, baixo cero, hai que estar tolo para ir a montar en globo ás oito da maña. A cousa estaba amañada fai varias semáns. O parte do tempo a decir que as temperaturas ían baixar moito cara o fin de semán, e nós a mirarnos, cas ganas que temos de subir… e agora qué… os do globo que non pasa nada, que arriba fai calor, que hoxe é un dos mellores días do ano…


Así foi como acabamos os catro subidos nun globo polos limites dos volcans de Olot, un exemplo de paisaxe volcánica, dos máis importantes de Europa. A visión lenta e cenital do volcán Croscat ou do de Santa Margarida é das paixases deste Parque Natural é excepcional e dunha fermosura que conmove. A 2000m. de altura flotar no aire e deixarse levar polas autopistas invisibeis das correntes de aire que se atopan en calquera lugar, e hai que ir tanteando ata dar con elas. Non sabes si percorrer un kilómetro che vai levar un día ou uns segundos, dí o noso piloto.

Hoxe está comarca, de extraordinaria fermosura, está ben comunicada e, pese a crisis, mostra unha vitalidade en todos os eidos. A amplia oferta de restaurantes deiquí agrupanse entorno a un invento que chamán a cociña volcánica e non paran de sorprender aos que se achegan ata esta comarca en busca de emocións.

Freamos o globo nas gaias dun carballo, logo acabamos arando unha finca de remolachas..., non hai problema, o globo está asegurado e corre cos gastos.

Villardá, un día frío de xaneiro

Crónica dunha viaxe rápida a Caldelas

Xa ninguén dubida de que O Castro e, en xeral o rural, vive unha crisis demasiado prolongada no tempo, que ven agravada pola crisis coyuntural actual, e mostra un panorama desalentador. Ou así é como o percibín, máis que nunca, nesta última visita, fai uns días, a miña vila, ao lugar onde nacín, e ao que nunca se debe voltar, como dí a canción de Sabina. Razóns prácticas obrigaronme a ir a este lado do transformador, onde sempre é arriscado voltar.

Xeografía humán derrotada, tendeiros, vinateiros, labregos… salvando algunhas excepcións. Os mais ocupados, os curas, tamén máis perezosos que nunca, non dan celebrado misas e enterrado xente. Dí o Mingos, que ata fan enterros pola noitiña, si, os días son curtos e non dan para nada, enterran aos falecidos pola noite, como verdadeiros proscritos. As funerarias e floristerías tamén viven o seu agosto particular nesta apocalípsis dun mundo a punto de naufragar. La Región e La Voz de Galicia, testemuñas futuras deste naufraxio do rural galego, van cargadas de esquelas. Imaxino a Outeiriño e a Santiago Rey dando saltos de ledicia.

Dixen xeografía humán… sí, a paixase e a intervención da man do home no espazo continúa a ter futuro, se non destrozamos a herdanza dos nosos devanceiros e a sorte de que o aillamento salvase a paisaxe da industrialización. O rural está de moda, a Ribeira Sacra estase convertindo nun gran atractivo para sair das cidades próximas, e as non tan próximas, Madrid cada vez está máis perto. Como un camiño de dobre dirección, un mundo naufraga e outro vaise consolidando ou saindo a flote, lástima que eses camiños non se atopen. Moitas casas abandoadas toman novo dono, o turismo de calidade, a través das súas diferentes manifestacións, vai saindo adiante.

Un exemplo de ese camiño que frorece, hai que decilo, pois correxir erros e esquecementos é de aplaudir, é a recuperación do espazo de O Prado, que está frente a Igrexa. Imaxino o leda que debe de estar a Martina, da ferretería. A fonte foi arranxada e iluminada, e coido que a obra ten calidade.

Nembargantes, si ollamos para atrás, hai moitas cousas que mudaron en positivo, ou así o quero ver eu.

Andorra, un país nas montañas

A 2800m. de altitude, mentres recuperamos o alento cun té quentiño, penso no sorprendente que resulta este pequeño país, de 400km2 e 90.000 cidadans, ubicado nas altas montañas dos Pirineos e sobre o que España e Francia comparten unha especie de tutela. A ollada circular, desde este platiño voante, panorámica acristalada, que resalta as impresionantes cimas, moi fermosas, cas primeiras neves do ano. Este pais ten 65 cimas, de máis de 2500m. de altitude. A lingúa oficial é o catalán, con algunhas variables fonéticas.

Xa non é un páis onde mercar barato, eiquí merquei unha cámara analógica no 85. Hoxe, soio aforras o IVA e, ainda así as colas neste país, que se construie ao longo dunda estrada, conta con un comercio semellante ao de calquera capital europea.

Diana, de Verín, filla de emigrantes galegos en Suiza, traballa dende fai 10 anos no hotel Grau Roig, ao pe das pistas de Granvalira, e dí que agora a cousa non anda moi ben, hai 100 parados, no país…!, da a impresión que todo o mundo sabe a quen lle falta o traballo.

A Mariña e Antón encantalles baixar escurrindose polo Pic Blanc, unha das cimas máis altas. Logo de varias clases os cativos xa son capaces de baixar por pistas negras.
A sensación de libertade que produce deslizarse pola neve pronto engaiola aos meus cativos. Cando marchamos e lle damos as costas esta terra, Mariña dase a volta, mira, e dí, “Andorra, non te vou a esquecer…”

Achegar a arquitectura aos nenos.

Hoxe Antón e Mariña poideron participar nunha actividade organizada na sala oval do MNAC, coa asociación Construíndo a Sala, un taller de arquitectura para nenos e nenas de idades comprendidas entre 7 e 12 anos que ten por obxectivo achegar a arquitectura aos nenos e nenas dunha maneira creativa e lúdica, dándolles as ferramentas para comportarse como futuros usuarios responsables da seu espazo. Uns 600 nenos e 200 arquitectos, diseñadores, artistas e educadores que de forma voluntaria traballan porque os nenos e nenas constrúan a maqueta dun edificio. A idea naceu en Holanda, leva catro anos organizándose en Barcelona e agora tamén se vai facer en Bos Aires.

Virxilio Vieitez, no Marco

As fotos de Virgilio Vieitez, o fotografo oficial da vida social da Terra de Montes, poderase ver no Marco —Museo de Arte Contemporaneo de Vigo—, ata abril do 2011. Unha boa oportunidade para coñecer a súa particular ollada sobre os sesenta, o impacto da modernidade e a emigración. Interesante artígo de Teresa Cuíñas en El País.

Carlos Núñez, alborada en Sant Cugat

Cando Gerard, un amigo irlandés que dirixe a programación do Auditori de Sant Cugat, faloume ilusionado, fai un ano, de que ían traer a Carlos Núñez a Sant Cugat, pensei que xa era hora de ver en directo ao "Jimmy Hendrix da gaita", ao noso músico máis universal e o seu xiro lusófono. Unha compañeira avogada pola mañá preguntábame, con sorna, si eu podería aguantar un concerto dese tipo calvo, con melena…, toda a noite facendo pi, pi, pi… Non o sei, xa cho direi o luns…



Onte a noite, Carlos Nuñez emocinou a rachar no Auditori de Sant Cugat a un público entregado, complice. A súa posta en escea é moi boa, a súa pata tola movéndose a un ritmo endiablado é contaxiosa. Coa súa gaita negra, o sonido parece confundirse nunha especie de roda tola, non se sabe onde está a gaita e onde están os pes. Él e os séus músicos tocaron os temas do último album “Alborada no Brasil”, un disco froito da busqueda do seu bisabó que se foi ao Brasil a principios do século XX e como tantos galegos nunca máis se soupo del, se morreu ou quixo desaparecer.

Desa viaxe ao Brasil, Carlos Núñez volta cas mans cheas, mestura ritmos, vidas, cheiros, sensacións, emocións e historias. O resultado e unha música de gran beleza, chea de vida e alegría. Como case sempre o noso gaiteiro asume riscos, non ten complexos, colle a tradición e reinterpretaa dende a modernidade.

A Sagrada Familia segue en pe

Dín os xornais que a tuneladora Barcino xa pasou a Sagrada Familia e ésta segue en pe. A obra de Gaudí, sen fundamentos e sen licencia poderá seguir sendo construida durante séculos, superando os riscos que o progreso e a demagoxía política comporta. A carón do meu despacho están a construir un burato como o que se ve na foto. O Ave na súa comunicación con Francia pasará por baixo dos nosos pes. Gusto moito do tren, e é a posibilidade de ter esta opción nas viaxes a Francia resultame moi atractiva.

Dende Roncesvalles a Puente la Reina

A finais de setembro chamei a Joaquín para proporlle facer o inicio do camiño de Santiago, tres ou catro etapas soio, unha toma de contacto, non costou convencelo, él viña de volta das vacacions en Asturias e pensaba tamén na idea de andar o camiño.

Fai uns días achegámonos ata Roncesvalles. Chegamos na hora crepuscular a esta mítica vila dos Pirineos, onde o cabaleiro Roldán, que formaba parte da retagarda de Carlomagno, perdeu a vida, nunha emboscada. De ahí ven o “Cantar de Roldán”, o cantar de gesta que narra istes feitos históricos deste heroe da época.



Dormimos debaixo de unha bobeda gótica, en liteiras, metidos en sacos, como na mili, di Joaquín, eu non a fixen. Todo por seis euros. As seis da maña, de noite, fomos expulsados a rúa…” veña, a facer camiño”. Chovía, facía frío e non se vía nada, así foi como empezamos o camiño.

Logo foi clareando, 30km de lameiros, vacas, fragas, subidas, baixadas, cabalos, pontes, rios, aldeas, pobos, máis fragas, a fermosa paisaxe de Navarra que vai mudando dende os 900m ata aos 500m.


Novo día, segunda etapa, Zubiri, Pamplona, camiñar durante horas a carón do río Arga, a frondosidade da paisaxe que nos leva ata a cidade dos San Fermíns. Pamplona atópase entregada ao mito de Hemingway. O café Iruña, o hotel La Perla, a rúa Estafeta, moitas pegadas nesta xeografía do xornalista e escritor norteamericano, fascinado polo mundo dos touros.

Última etapa, fin do noso camiño, ata agora, Pamplona, Puente la Reina, cambio de paisaxe, o verde forte vai mudando a marrón claro. As fragas son agora de moliños de vento. Duras subidas e molestas baixadas, agradables conversas e moita fraternidade a carón do camiño.

O Priorat, a Ribeira Sacra catalana

Na provincia de Tarragona, perto de Reus e do mar, atópase a comarca do Priorat, terra de viño, aceite e auga, como reza a publiciadade desta zona de Cataluña que ten moitas similitudes coa Ribeira Sacra.

Encoros, socalcos, viño, románico e lendas. A denominación de orixen do “Priorat”, con duas subzoas —Montsant e Priorat — gañou nestes anos prestixio e sona.



Lexos quedan os tempos do viño do Priorat como sinónimo de viño de mesa, con escaso prestixio.

Os seus viños, representados por multitude de marcas, entre elas a do cantautor Lluis Llach, alcanzaron agora gran prestixio e atópanse entre os máis valorados do país.



No fermoso pobo de Siurana, unha atalaia aparentemente inexpugnable, visitamos os resto do castelo onde os mouros resistiron ata o últjmo momento. Conta a lenda que a raiña moura, antes de ser atrapada polos cristians, galopou a gran velocidade saltando ao vacio. O seu corpo nunca se atopou, máis na pedra quedan as marcas do seu cabalo, que intentou frear.

O Caldelao C.F. mítico

Agora que O Caldelao C.F. renace con forza, impulsado polo Cuchú Baldonedo e o Carlos de Vilanova compre sacar esta foto de O Caldelao C.F. mítico, o Caldelao C.F. dos inicios. Son os felices oitenta. Alguén decidiu facer un campo de futbol no Texo, logo veu o noso equipo, moita forza e pouca técnica, pero algún partido gañamos, como non íamos a ter enerxía si entrenábamos a carón das torres de alta tensión. Canto pelo, que cores, que peiteados… é certo, houbo outro Caldelao da xeración dos sesenta, pero ises xogaban soio nos Remedios e algunha outra festa floral, de mítico nada.

Reinventar as feiras

Hoxe “El País” publica unha foto moi fermosa que ilustra unha nova sobre a feira de Monterroso. A feira de Caldelas tamén tiña sona máis alá do seu ambito propio, era o punto de encontro de unha xeografía humán moi aislada, que aproveitaba as feiras para conectar co mundo. Parece que en Monterroso están a reflexionar sobre o presente, pasado e futuro destas feiras tan importantes para economía local, ata fai pouco. Un bo ejemplo a ter en conta por os caldelaos antes de que a nosas feiras morran completamente.

O Sil, a súa auga e o catamarán

Cos seus 17 encoros o Sil está prisioneiro na maioría do seu curso mostrandose dende fai anos cunha apariencia que non é a súa. Xa fai tempo que as augas están baixas e podese ver o seu antigo orixe, de rio máis modesto, cas súas estradas e pontes anegadas. Iberdrola anda facendo obras e por eso agora as augas están así, parece que os catamaráns non poden circular nestas circunstancias e están causando, según puiden escoitar polo Castro, moitos perxuicios a restaurantes, bares e casas rurais. Nas democracias modernas quen causa un perjuicio ten que reparalo, pero para iso hai que organizarse e ser forte ou parecelo, e ese é un camiño que hai que percorrer.

Antón, entre a PSP, a DS e o novo curso

Antón cambiou a súa PSP por unha DS. Da súa relación con José, un novo amigo do Castro, saiu a firme convicción de que o futuro pasa pola DS. Antón insiste en que baixe de Internet de golpe 40 ou cincuenta xogos, coma fai todo o mundo, dí él, logo pregunta… que é iso de piratear..?. A foto está feita en Oaxaca nun fermoso patio dunha casa que da a rúa Alcalá, onde se atopa o restaurante Os Danzantes. Case se sente o chorro da auga que corre pola fonte.
Xa bule de novo a vida na Floresta, maña comenza un novo curso e as lembranzas de Oaxaca empezan a ser borrosas.

Retrete sostible

Retrete con cisterna no exterior. Castiñeiriño,
Santiago de Compostela.

Muros vexetais

Muro de cactus no xardín botanico do Mosteiro de Santo Domingo en Oaxaca.

Ana e Jose, 25 anos de matrimonio

Debaixo de un carballo de 100 anos, na aira da casa da Airexa, Ana Sotelo e Jose Pulido celebraron os 25 anos do seu matrimonio. Baixo a sombra protectora desta árbore, que según a aboa Matilde cando ela naceu xa estaba alí, este matrimonio cincuentón xuntou aos “Bilbirichos”, algún “Chiquito” e xente de Bóbeda para dar conta dun churrasco e outras viandas. Lástima que os brazos do xitano non fosen máis longos.

Coti, sentado no medio do matrimonio poñía espacio e freno a temperatura que ainda hai entre a da Airexa e o de Bóbeda. Cándido, ao fondo, que vive entre O Castro e Nova York e anda moi preocupado polas perdas na bolsa, saudaba en plan estatua da liberdade. Lola estaba moi leda na nova fase dos seus recuperados amores. A aboa Matilde miraba para todos, leda de ver a tanta familia xunta. O Domingo, que vive en Nova York, chegou a ter tres traballos e acabase de xubilar, decía que non sabía que facer con tanto tempo. O Pepe falaba da bravura dos seus bois e da súa sorpresa ante a prohibición dos toros en Catalunya. Jose facía un profundo análisis das razóns da ciudadanía catalana e remataba decíndo que eran sospeitosos de facelo soio por amolar, soio por amolar…

Romina estaba ausente e escondíase detrás de unhas gafas, ainda non fora a dormir. Miguel daballe duro ao churrasco facendo acopio de forzas para iniciar a carreira de arquitectura. Bene escoitaba atenta a Fabiola, Lucita e Ana que falaban da viaxe que van facer a principio de setembro ao interior da selva Peruana, a unha misión que se ocupa de atender a 300 nenos.