Parada en Oaxaca

Hai un paraíso. Non está no caribe. Está a 1500m de altitude, en Oaxaca, nun mosteiro no centro da cidade, adicado antes a Santa Catalina de Siena. O seu uso foi cambiando cos tempos. Perto de 400 monxas vivían eiqui, logo ca revolución e a desamortización dos bens das congregacións relixiosas pasou a ser cárcere, logo oficiñas do concello e hoxe hotel, un hotel xestionado por a cadea “camino real” da familia galega de Avión, Vázquez Raña. Catro grandes patios cheos de árbores e prantas e unha alberca, converten a este establecemento nun verdadeiro oasís no centro da cidade de Oaxaca. Resulta moi interesante ver como a orde dos Dominicos soupo utilizar nos tempos de Cortés aos artesans indíxenas que aportaron as formas da súa tradición na decoración dos arcos, portas e murais.

A árbore máis vella do mundo

Unha gran tormenta con aparato eléctrico acompañou a nosa viaxe. Moitas rúas estaban inundadas e a cidade por momentos parecía Venecia. Pola fiestra ían desfilando moreas de pequenos negocios, case todo o mundo vende ou troca algo nesta cidade de casas de pranta baixa, que se extende sen límites precisos, onde viven perto de un millón de persoas que sempre están a comer. O día estase complicando, Charo mirame para ver que digo. Antón, Mariña, Mateo e Lucas xogan sen importarlle moito a choiva.

Saímos de Oaxaca a visitar Santa María de Tule, onde se atopa o ser vivo máis lonxevo da terra, o árbol de Tule. Viaxamos como convidados no coche de Lara, promotora do sitio en internet “melodijolola”, unha web con miles de seguidoras, onde atopar consellos moi útiles para non aburrirse no D.F. Conduce con moita seguridade e gran decisión Leonor, a directora da Fundación Carolina en México. Lara, a súa filla, vai guiándonos co seu ifone. Como Chove demasiado, Leonor, acostumbrada a tomar decisións, improvisa unha visita a un telar situado en Teoticlán del Valle, xestionado por unha parella de Zapotecas moi amables e simpáticos que ainda conserva a súa língua. Usan o mesmo telar que veu da vella Europa fai cincocentos anos. Fabrican cores e reinterpretan as formas da súa tradición. Mostrannos como matizan as cores, e como obteñen o grana cochinilla. A choiva vai menguando, abandonamos Teoticlán e buscamos a estrada que vai a Tule.

A árbore ten uns dous mil anos e unhas dimensión colosais. Este testigo de dous mil anos viu pasar a seu carón a todas as civilizacións precolombinas, aos españois de Cortés e o que lle quedará por ver, pois conta con boa saude, según Leonor está moi coidado. Non podería ser de outra maneira, o seu valor e como o de unha catedral, comenta Charo, unha verdadeira obra de arte. Leonor levanta a mirada e ve un buho branco que nos olla con curiosidade dende o interior desta árbore que máis que unha árbore é unha fraga enteira. O buho, con seguridade, son os seus ollos e oidos e nesa intre estába tomando nota do balbordo que montán os nosos cativos mentres corretean arredor do círculo máxico que traza esta árbore, mollados pola auga que non cesa.

A Verde Antequera, Oaxaca

Dín que esta cidade inspirouse en Antequera, un pobo andaluz e foi chamada " La Verde Antequera". Oaxaca está ordeada nunha cudrícula perfecta, dacordo ca idea do urbanismo español da época, e foi fundada, tal como a coñecemos, en tempos de Cortés. De feito, o Rei Carlos V nombrou ao conquistador de méxico, Marqués del Valle de Oaxaca. Daquela Moctezuma dixolle a Cortés que o ouro viña de Oaxaca, tributo que pagaban a Tenochtitlan os pobos asentados nestras terras, polo que os conquistadores puseron o pé moi pronto en Oaxaca. Para a Nova España, moi pronto, máis importante que o ouro, foi o cultivo da seda, pola abundancia das moreras e da man de obra. No século XVII priorizouse o cultivo do algodón e no XVIII a exportación do tinte procedente da grana cochinilla, o roxo que daba color incluso a roupa dos papas, converteuse nunha fonte de ingresos extraordinaria para as encomendas desta zona.

Estamos no tempo das choivas, fai bo tempo pero pola tarde hai grandes nueves, choivas e tormentas, que chegan case a facer de noite o día, como se ve nesta foto da rúa Macedonio Alcalá, unha fermosa rúa ca arquitectura andaluza da época, grandes casonas, soio de pranta baixa, polos terremotos, con fermosos patios interiores. A pobreza, do último século, deixou esquecida a esta cidade. Agora é un conxunto monumental de gran valor, cheo de bares, restaurantes, galerías de arte e hoteis fermosísimos. As ordes religiosas como os dominicos, os agustinos, os franciscanos construiron moitos mosteiros e igrexas, nunha competencia que da idea da riquezas que conseguiron nos séculos posteriores a conquista.

Boda, no crepúsculo

Moitos amigos, familiares de Madrid, Algeciras, Londres, Barcelona, Chile e México D.F., acompañaron aos noivos nunha ceremonia baixo o último sol do día. Unha boda a altura da noiva, combidados interesantes, rutas culturais, no paraíso dos surfistas, Puerto Escóndido, no verdadeiro fin do mundo, si o mundo ten fin. Moita relixiosidade para unha apóstata confesa. Na hora crepuscular, entre lusco e fusco, Mariña e Anjali entregaron os anelos a Rafa, que oficiou a ceremonia, e deu mostras de ser máis que un amigo cando lle intentou poñer o anelo a Emiliano. Marcela tremeu, María e Patricia saindolle ao paso e impedirón, no último intre, que as arras se confirmaran entre os dous amigos. Moito mexicano, de orixen español, gran parte dos amigos de Emiliano veñen do Colexio Madrid, unha institución fundada polos exilados republicanos, onde dín que cada día se escoita o hinno da republica. Paula Canal, un dos activos de Anagrama, casa co escritor méxicano Emilino Monge. Endogamia transatlántica do sector do libro.

Unha boa excusa para facer viaxar por México, ata o Pácifico, a familiares e amigos, coñecendo lugares e xentes extraordinarias. Moito baile, copas, festa, música baixo unha palapa a carón do Pácifico.

Terror a voar en avioneta

Paula Canal e Emiliano Monge casaron en Puerto Escondido e esta é a razón de que viaxaramos a ista cidade do estado de Oaxaca, nas augas do pacífico. A maioría dos combidados tiñanlle medo á avioneta e preferiron facer os 300Km que hai ata alí, por estradas cheas de curvas e buratos, nunha viaxe que dura 8 horas, amortiguada polo Tequila. Outros preferimos facer a viaxe nesta avioneta que nos levou ata o noso destino en media hora. Un verdadeiro pracer, que salvo cando saímos de Oaxaca, entre nuves, sen ver un carallo, foi unha viaxe moi segura. Como voa baixo poidemos disfrutar vendo a paisaxe da Sierra Madre do Sur, así como a pegada human na paisaxe. Oaxaca é un dos estados que máis pobos ten e tamén a máis pobre. Dende o aire estes pobos, ca sua forma racional, ata parecen ordenados. México é un autentico disparate para os sentidos. Hoxe iremos a ver as ruinas de Monte Albán.

Surfeando en Puerto Escondido

Levamos dous días en Puerto Escondido (Oaxaca), a carón das augas do Pacifico, ainda que non son nada pacíficas, hai ondas de tres e catro metros; é o paraíso dos surfistas profesionais. Bueno Antón non é profesional pero puxolle moita gana como se ve na foto e gracias aos consellos do seu primo Carlos Canal logrou xugar ca forza das ondiñas que rompian na praia de Zicatela.

Do Caribe ao Pacífico

Poidemos sair da illa. Frankie non correu moito e a volta a Tórtola foi ben.

As illas que non lle interesaron a Colón

Para chegar a nosa illa hai que voar a illa de Puerto Rico (aeroporto internacional), e logo dende alí coller outro avión ata Tórtola (illas Británicas). Dende Tórtola hai que coller una taxi de auga e ir ata a pequena illa de Jost Van Dyke. Maña cedo temos que desandar o camiño, voltar a Tórtola nun taxi de auga, Antón insiste en que non lle pague ao piloto si corre moito, vamos si vai saltando por riba das ondiñas, como cando viñemos, logo voar a Puerto Rico e dende alí ir a Miami, a nosa escala de dous días, antes de ir a México D.F.

Unha ollada a intevención do home na paisaxe

A asociación de Turismo Rural da Ribeira Sacra Ourensá, que agrupa dende casas rurais, que dan habitacións individuais, ata apartamentos e casas que se alugan completas e é unha mostra bastante amplia da oferta hoteleira da Ribeira Sacra, ven de producir un exposición moi ambiciosa culturalmente que leva por título “Os que habitan en nós”, comisariada por Sabela López Pato.

A exposición estará no castelo do Castro do 5 de agosto ao 31 de octubre deste ano. A inauguración será o xoves día 5 de agosto ás 17h. Espero poder vela a finais de agosto, se me podo achegar ata o Castro. Parece unha moi boa iniciativa e hai que felicitar aos directivos da asociación Turisacra (Adolfo, Nini e Manolo…) representates da pequena industria turística en alza que ten que apostar pola calidade como obxetivo que pode axudar as institucións locais a xerar contidos culturais como esta iniciativa.

Dín os seus organizadores que “ A Ribeira Sacra, como toda Ga¬licia, foi, cando menos desde a Idade do Ferro, unha área xeo¬gráfica marcadamente agraria. As sociedades campesiñas que a habitaron deixaron a súa pegada. Os aterrazamentos, os socalcos e os cómaros labrados nas abas do canón do Sil teñen a súa orixe na alta Idade Media e configuran unha arquitectura monumental á altura do Románico. A superviven¬cia da comunidade campesiña tra¬dicional ata os anos sesenta do s. XX permitiu que este patrimonio se conserve na actualidade, devolvéndonos a mirada e as mans de todos aqueles que o fixeron posible e habitan aínda hoxe dentro de nós. “

“Os que habitan en nós son todos os seus ecos, nas vides, nos castiñeiros, nos muíños, nos fornos, nos sequeiros, nas hortas, nas touzas, nas tapadas, nos lameiros, en América, na guerra, na represión, nos encoros, en Suíza, no gando, en nós.”

Manhattan, dende o ceo

Unha das cousas que máis lle gustan aos humans é ver as cidades dende o ceo. Xogar ao punto de vista dos deuses. A mirada cenital é un poderoso atractivo para calquera cidade que aposte polo turismo, e a magnitude da cidade dos rañaceos merece a pena vela dende arriba. Ata a súa destrucción, as torres xemeas eran un dos puntos máis visitados da cidade. Na miña primeira visita a a Nova York, no ano 96, vin Manhattan dende alí, tamén no ano 2000, e a vista era moi boa pero non comparable a que se pode ter dende a zona do Midtown. Antes de vir a illa pasamos por Nova York e subimos ao alto do Rockefeller Center, a mellor atalaya para ver Nova York. O custe da entrada é alto (30$), pero paga a pena. As vistas son impresionantes. Antón e Mariña xogaron a recoñecer a silueta dos grandes rañaceos. Na foto, unha vista de Central Park, cos edificios do Upper West Side a esquerda. Unha liña de edificios de grande altura e calidade construidos a principios do século pasado. As torres Dakota, onde vivía Jonh Lenon, por exemplo. Un hotel situado a carón do Museo de Historia Natural permitiunos disfrutar duns día no centro de esta cidade. Ver os museos, pasear polo centro e, como nas películas, puiden correr cedo arredor do lago The Reservoir, como fan centos de neoyorquinos.

Animais prehistóricos

Entre os moitos animaliños que hai nesta illa destaca esta lagartixa caribeña, non coñezo o seu nome. Hai moitas ao arededor da nosa casa nas paredes e árbores. A cola parece de un dragón e lembra a forma de animais prehistóricos. Debaixo do pescozo pecha e abre un medio circulo de cores que se asemella a un abanico, e bastante impresionante. Esta lagartixa é ademáis moi útil na cadea dos animais, come formigiñas moi pequenas, que aquí abundan moito, lástima que non coma mosquitos.

Un tabeirón no embarcadeiro

No Caribe, nunha illa e con moito tempo de lecer, que se pode facer…? pescar, pois foi o que fixemos, nunca pescáramos, non temos nen idea. Xa mercáramos o fío e uns anzuelos en Great Harbour, preguntamos a algún veciños como se facía. Saga conseguiunos uns calamarcitos e marchamos a noso embarcadeiro a tirar o fío pola noite. Ao pouco rato picou un peixe e vaia peixe, era un tabeirón de un metro e medio, polo menos. O fio correu a gran velocidade pola miña man dereita e antes de soltalo deixoume un pequeño tatuaxe. A visión do escualo asegurovos que causa un subidón da adrenalina, pensando ademáis que pola maña estivéramos bañándonos ahí. Logo voltou parece que cabreado e estivo dando voltas arredor do embarcadeiro ata que chegou un veciño co seu barco. Parece ser que por alí andan uns peixes pequeniños atraidos pola luz da farola que lle gustán moito aos tabeiros, que veñen dende mar aberto ata aquí pola noite.

Excursión a Great Harbour

Onte Saga, que se encarga do xardín dunha veciña nosa Sudafricana ofreceuse a levarnos no seu coche destartalado ata Great Harbour. un pobo a duas millas, onde se atopa o famoso Foxis. Saga é de Sait Kitts, unha illa que se independizou dos Británicos, dí él, con orgullo. O coche de Saga que circula pola esquerda, non esquecer que é territorio inglés e soio se fala inglés, foi por unha estrada atravesando precipicios e salvando as pedras que invaden a vía. A viaxe case a mediodía, pola esquerda, sorteando pedras, nun coche destartalado foi bastante inquietante e emocionante.

Great Harbour é unha aldea do Caribe situada nunha pequena ria con unha liña de casiñas que dan a praia. A maioria son bares como o Fosys con bandeiras piratas, e calabeiras, facendo gala do ambiente cañalla que alí atraca, esforzados navegantes cos seus yates acercanse a tomar un trago. Na mesma liña está o cementerio con imponentes tumbas e a policía. Nunha gasolineira metras a dependenta lle cortaban o pelo vendeunos fio e anzuelos para a pesca. Poidemos mercar pan nun pequeño supermercado con catro productos. Comimos no Foxis rodeados dos estandartes que colgan do seu teito, centos e centros de camisetas, tarxetas, bandeiras, bragas, calzoncillos, xuxetadores, que os navegantes que por alí pasarón firmán e adicán ao Foxis. Foto de Charo no Foxys.

A nosa praia en Jost Van Dyke

Nas illas Virxines Britanicas non hai moitas praias pero as que hai acomodanse ao tópico, palmeiras con cocos, area fina, augas turquesa e esmeraldas, corais e milleiros de pececiños de cores, así é o paraíso. Esta é a nosa praia. Bueno hai máis que pececiños, xa contarei máis adiante.

Obxetivo: illa de Sandy Spit

O día naceu con un sol radiante que convertiu o mar da nosa bahía nun espello de prata onde a illa de Sandy Spit se reflexaba i era a atracción de todos os barcos. Mariña espertou insistindo no obxetivo pendente. Decidimos esperar ata despois de comer cando a forza do sol baixa, e así poder facer a travesía que durou máis de unha hora para ir nas canoas, con vento en contra, e vinte minutos para voltar, co vento a favor. A illa é unha lengua de area, rematada nunha plataforma coralina con unha pequena zona de arbustos e palmeras no centro. Temos que recoñecer que a ida foi dura, pensamos que non chegábamos. Para a nosa sorpresa, a medio kilómetro da illa, había un gran barco chamado “Catalonia Spirit”, por momentos pensamos que era un espellismo e que fantasma do olímpico José Antonio Samaranch saíria a animarnos.

Tempo das chuvias

En calquera momento cambia o tempo, aparecen as nubes e logo as chuvias tropicais. A maioría das veces nin nos tapamos pois fai calor e é como unha ducha bastante agradable. Cando xa estaban as canoas preparadas, Errol, un veciño que vive a carón do embarcadeiro e que nos regalou unha papalla boísima do seu horto, aconsellounos non sair tal como estaban as ondiñas naquel momento. Houbo unha rebelión e a expedición a illa de Sandy Spit foi abortada. Nin Hernán Cortés podería convencelos. A canoa na que íamos Antón e eu deu a volta pero enseguida continuamos o rumbo. Pasamos o día nunha praia de area branca que hai perto de nós. Unha praia con grandes palmeras cargadas de cocos e a que van chegando os corais que se desprenden polo bater da agua. Fixemos unha pequena cabana para protexernos do sol e nadamos moito nestas augas quentes de color esmeralda.

Fai uns días que Antón comenzou un diario no que vai dibuxando as cousas que lle gustán e escribindo a cerca da viaxe. Hai que decir que é a primeira vez que probamos a intercambiar a nosa casa de Barcelona por esta casa no Caribe é de momento a experiencia é moi recomendable. Estamos moi ledos e a viaxe está sendo moi agradable.

A taberna da Illa do Tesouro

Nunha pequena ensenada protexida por varias montañiñas hai un apeadeiro onde os barcos que navegan polo Caribe aproveitan para botar un trago, comer algo en terra, relacionarse con outros navegantes ou simplemente pasala noite guarecidos das tormentas.

Onte nós tamén nos achegamos a taberna Foxys Taboo, non é a famosa Foxys, na que moitas celebridades veñen no nadal a recibir o ano novo, pero é un interesante lugar onde os piratas modernos se achegan na súa travesía polas Illas Vírxines Británicas. Alí fumos nas nosas canoas logo de moito remar. A Mariña e o Antón, seguros cos seus salvavidas, animaban o noso remar ata convertilo nunha competición.

Hoxe se o tempo se mantén iremos nas nosas canoas ata a illa de Sandy Spit, unha pequena illa de 100m2 de area e palmeiras, no medio do mar, unha plataforma de area para bañarse. A travesía dura perto de media hora pero todos dín que merece moito a pena. A illa da foto que publiquei onte. Alí pasaremos o día. Maña contarei como nos foi. Adianto que non vai quedar unha soia illa sen conquistar.

No paraíso hai moitos animaliños

Escribo dende a illa de Jost Van Dyke, no Caribe. As cinco da maña xa era de día, un día fermoso, logo dunha tormenta, pola noite, que parecía inundalo todo. Mosquitos, moitos mosquitos, despois da tormenta. A Diego Colón, fillo do descubridor, cando estudiaba en Valladolid decíanlle que o seu pai descubrira un continente de mosquitos.

Xa estamos de vacacións e con tempo dabondo. E hora de voltar a abrir a fiestra de máis alá do transformador. Unha gran viaxe a America (Nueva York, Caribe e México) cos meus, unha boa oportunidade para reconciliarse ca forza da vida, ca diversidade, ca natureza, ca historia, ca beleza.

Café con leite e roscón

Mentres escoito “Estou vivindo no ceo” e apuro os últimos sorvos do café con leite, a voz de Uxía pon a banda sonora do meu estado melancólico. O sol rasante entra pola fiestra amolando. Un impulso lévame a chamar a miña mai, como sempre facía cando a casa queda en silencio. Lembro unha imaxe que a miña mai me contou de cando era nena, na Airexa, na casa dos da Abadía. Entrou no seu salón e viu a dona da casa sentada nunha mesa iluminada pola luz da maña que lle entraba pola fiestra, tomando café con leite e roscón. Unha imaxe dun momento intimo que sempre lle gustaba lembrar a Pepa.

Manuel Outomuro, fotógrafo.

Por toda Barcelona hai banderolas colgadas nas farolas con fotos de Manuel Outomuro. Manuel leva o nome do seu pobo por diante. Unha exposición monográfica no museo textil de Barcelona, un fermoso pazo gótico, frente ao Museo Picasso mostra “Outomuro Looks, vinte anos fotografiando moda”, fotos espectaculares de modelos e vestidos das marcas máis nomeadas. Fotos de moitas celebridades locais e internacionais, a traxectoria dun dos fotógrafos máis solicitados polo mundo da moda.

Un fotografo que sen borrar o seu ronsel soupo atopar un importante lugar neste complexo mundo do fashión e o glamour. Os seus comentarios, sobre a identidade no documental “Quen Somos” de Eloy Lozano, cando lembraba os momentos que pasou de cativo no seu pobo, cando levaba as vacas ao seu lameiro en Paradela e pasaba o tempo moldeando figuras co barro das caldeiras, son moi fermosos.

A foto en B/N é unha recreación dos xestos e o estilo das actices clásicas de Hollywood —seguramente Greta Garvo— con roupa de pel da diseñadora caldelá Estrella G., filla do Luis de Quintela.