Cando "os guerrilleiros" andaban polo Sil

Fun coller un libro de unha estantería e cairon unhas fotos. Sorprendeume esta que vedes. Un recanto do Sil, perto da ponte. Penso que foi no 86 cando, xunto con Lalo (do Bodegón), fumos ver na súa barca o lugar onde se agochaba o exercito guerrilleiro do pobo galego ceibe. Antón Curto, de Monforte, e os seus atoparon nestas paisaxes a similitude romántica cas selvas lacandonas. Dende iste lugar soñaron a independencía de Galicia. Alí tiñan o seu refuxio logo de porlle dinamita as torres de alta tensión de Fenosa. As súas accións de máis sona foron a morte dun garda civil e a voadura do chalet de Fraga en Perbes. Nun lugar de pouco movemento como as ribeiras do Sil, non era facil manter o segredo e non levantar sospeitas. A policía e garda civil pronto deu co lugar onde se agochaban e pouco durou a aventura.

Historia de un retratista da aldea

Ás vacas gustáballes o lameiro do arrendo, estaban tranquilas, comendo ata fartarse alí onde a herbiña do outono é moi fresca e suave. Soio se oían as esquilas, e o rio Ferreiros que pasa ó fondo da finca. A Xóan Bautista tamén lle gustaba iste lameiro que se atopa na parte máis baixa de Quintela, onde empezan As Touzas. Como por él pasa o rio, niste lameiro hai caldeiras abundantes que o regan e nelas podense construir muiñiños de auga. Bautista fora moitas veces ca súa mai a moer o centeo ó muiño de augua de Medos e coñecía a forza da auga, que facía mover as aspas ata facelas xirar a gran velocidade. Estivera colocando as pedras do muro que separaba a súa finca da do veciño, xa matara algunha ra, e viu uns chotos moi ben feitos cando decidiu cambiar de xogo e construir un muiño. Andaba labrando unhas aspas, xa fabricara unha forquilla, e pouco faltaba para por o artiluxio na corrente dunha caldeira… fixo forza para rematar axiña e a navalla foise dende o choto ó ollo esquerdo dañandoo para sempre. Xóan Bautista Sotelo Blanco tiña perto dos doce anos. No 1948 os médicos da vila pouco puderon facer e unha neboa foi cubrindo a pupila dese ollo.

Non sei cando o meu pai empezou a interesarse pola fotografía pero si sei que tiña moito que ver ca idea de enfrentarse ó seu problema e superalo, dedicando a súa vida a mirar e ver. Tamén poido ter algo que ver o non ter ningunha imaxen da súa irmá pequena, Luisiña, xemea de Olegario, que morrera había pouco e da que a familia botaba en falta algún retrato.

Para o fillo duns labregos analfabetos, que soio pudo ir a escola durante perto de dous anos, sair do rego non era facil. Viaxou de noite no tren que ía dende San Clodio a Asturias. Traballou nas minas de mercurio de Pola de Lena (Mieres). Arriscou a vida, gañou cartos suficientes e, aproveitando a súa estancia en Ceuta, durante o servicio militar, poido mercar unha Zeis Ikon. Con esa cámara a vida deste mozo de Quintela cambiou de rego.

A través dun oftalmólogo do exercito (O Coronel Rivera), que tamén o introduxo no mundo da fotografía, o meu pai oira falar das maravillas da clínica Barraquer. Logo de casarse e logo de traballar moi duro no verán 1961 decidiu ir a Barcelona e porse nas mans do famoso oftalmólogo. Foi operado e estivo oito días recuperándose na cidade dos prodixios.

A foto corresponde o moderno edificio dos anos 40 que visitou o meu pai para reducir a neboa do seu ollo esquerdo. Cada día paso o seu carón e imaxino ó meu pai entrando para intentar cambiar, unha vez mais, a súa sorte.

Nova minicentral no Edo

A chegada da modernidade ó Castro veu da man, entre outras iniciativas, da serrería dos Amaro, a fabrica de fariña “molinera”, a fabrica de gasosas “La selecta”, doas fabricas de chocolate, unha na rúa Grande e outra nas Laguiñas, a fabrica de rosquillas e galletas e a fabrica de queixos de Ricardo Taboada, na Abeleda. Esta pequena industria local apoiabase na luz eléctrica que producía a fábrica de luz situada no rio Edo.

Hoxe os herdeiros do Babe andan a construir unha nova minicentral no lugar onde a riada borrou a vella. A antiga electrica do Castro renace das súas cinzas. Grandes máquinas excavadoras moven terras e penedos de grandes dimensións nunha dura loita contra os elementos.

Camiño do camposanto

O Concello anda a recupera-los camiños que arrodean o camposanto. Unhas estacas e unha corda serve de quitamedos. Non parece moi seguro pero con un pouco de coidado podese disfrutar de fermosas vistas.

Minoria no seu propio pais

Istes días houbo unha nova, en certos medios galegos, sobre o informe do Consello Escolar de Galicia no que se informaba da precaria situación que vive a lingua galega no ensino non universitario. A conclusión é que as escolas desgaleguizan. A cousa é moi forte. Non fai moito, sorprendeume ver que unhos cativos veciños, que falaban un galego fermoso, o ir medrando, dentro do proceso de socialización, foron mudando a lingua galega polo castelán. Xa que logo, o informe do Consello Escolar pon de manifesto o fracaso das políticas lingüistícas dos últimos anos. Vivindo en Cataluña, onde o catalán é unha lingua de prestixio entre a burguesía, costa ser pesimista. Nembargantes, a situación do no noso pais, en xeral e, no Castro, en particular, non me parece que sexa para tirar foguetes. Os nenos que falan galego son minoria no seu propio pais. Eu falolles galego, con normalidade, a Antón e Mariña e con máis ou menos traballo a lingua vai collendo forma nese cemento fresco que é a memoría dos cativos. Cando vou ó Castro atópome con que case ningún neno fala galego. Moitas persoas preguntanme sorprendidas... "hai... e falaslle galego os nenos..." Ainda que son moitas, as veces que me fan esta pregunta, sempre me sorprendo amin mesmo intentando xusticar como normal algo que sei de sobra que o ben como anormal, algúnha persoa chegou a decirme que..."claro...! agora está de moda...". Ó paso que vamos a minoria pode chegar a ser menos que minoria e xa me vexo explicandolles os meus cativos, cando sexan maiores, que eu non inventei ista lingua.

Control das augas residuais

No fondo da Cubiarca, no cruce de camiños que van para a Abeleda e para o lugar de Trambasaguas, hai un gran escape de augas residuais. Polo que me contan, non é algo recente nin accidental, xa leva tempo anegando o camiño. Os residuos discurren libres, e é case imposible pasar por unha parte deste camiño. Está a carón de hortas, a pouco metros das primeiras casas dos Pilos, nunha entrada do pobo. Alí onde os veciños intentan cultiva-las hortas e aproveitar o seu fruto teñen que convivir co cheiro destas augas residuais. Parece que o Concello é coñecedor desta contaminación.


O Concello actual, ou o que veña, ten que buscar unha solución definitiva para as súas augas residuais. Nos tempos que corren non se pode desaguar libremente, deteriorando o medio ambiente.

O Castro, última parada de Roger Clement Black

Si hai algo que preocupa os caldelaos é morrer soios. É moi dificil que non asistan os enterramentos de veciños e amigos. Roger Clement viaxaba, xunto con un amigo, na súa moto, dende Australia. Nunca imaxinara que ía rematar a súa viaxe nas terras altas da vila de Caldelas. Logo dun duro traxecto, estiveron tomando algo na praza do pobo. Estaban impresionados pola vila que se fora formando nas ladeiras dun castelo. Logo dunha parada decidiron que ainda podían aproveitar o día e seguir o seu camiño en busca de outro destino.

Ainda estaban embriagados pola fermosura das paisaxes que acaban de ver, pasaran O Real da Pousa, pasaban a Rasa e alí na subida ó alto de Aguíl, derrapoulle a roda de atrás. Roger invadiu o carril contrario, sendo atropellado por un coche que nese momento baixaba en dirección contraria.

A nova causou grande impacto nos caldelaos que lle tributaron o seu adeus co sentimento que da a compliciade de quen sabe da lexanía dos seus. Onte vin a fermosa lapida que a súa familia lle puxo no espazo do camposanto reservado para os que non teñen nicho e esta romántica historia veume a visitar.

O fin dun patrimonio

Os testigos físicos dunha xeración de muñeiros e aserradores que incorporaron o mecanicismo as súas actividades pertencen xa o mundo das sombras. Istes orgullosos ferros esperan agora, amontoados no solar no que un dia estivo o aserradoiro, a que alguén calcule o seu valor polo peso…chis…chas…chis…chas…os sons dos primeiros anos na escola…chis…chas…o Sr. Amaro, gaiteiro dos trabazos, facendo música do seu traballo…chis…chis…chas…os cabalos da garda civil entrenando…chis… chas…Don Santiago, Doña Sarita e Don Daniel. A molinera electrica do Babe, o aserradeiro dos Amaro representaban un vento de modernidade que chegou o seu fin.

Na foto o Sr. Amaro, o seu fillo Luisiño e traballadores do aserradeiro. Foto de Xóan B. Sotelo Blanco.

Quedan istes ferros, de gran tamaño e beleza formal, testigos do patrimonio industrial doutro tempo. Ben poderían quedar como esculturas nalgun parque da vila. Non esquezamos que non soio son patrimonio cultural os iconos relixiosos e os supostos osos de santos. Está pois nas mans dos que nos representan preservar iste patrimonio da memoria e da nosa cultura.

Andrés Baldonedo, novos ventos

Ten 24 anos. É Fillo de Luz Sotelo e Pepe Baldonedo. Fai pouco que voou do niño e está a dar os seus primeiros pasos profesionais. Interesame saber o que pensan os mozos caldelaos da súa xeración. Andrés anda ilusionado ca súa nova vida en Vigo. Ten moitos proxectos ainda que xa non están en Caldelas. Sempre que pode escapa ó Castro a ver á familia e os amigos. Dí que xa quedan poucos mozos con quen tomar unha cerveza. Os seus pais sempre lle falaron en galego pero unha extraña mutación contextual fai que sempre resposte en castelán. Anda moi preocupado pola nova politica de tráfico.

Abrigate, unha pelicula de Ramon Costafreda

Onte foi o preestreo de "Abrígate" dentro da Mostra de Cine Latinoamericano de Lleida. É a primeira película para gran pantalla de Ramón Costafreda, (Mos-Pontevedra). Unha sala emociada puido visionar esta película chea de maravillosas sensacións producto da destilación da memoria diste galego que reside en Barcelona. Ramón é un publicista de sona e foi director tamén dunha película para a televisión "Máis que irmáns".


A película foi producida por Continental e rodada en Betanzos, Caión e Miño. O guión é de Fernando Castets, guionista de películas como “El hijo de la novia” e “Luna de Avellaneda”, e do propio Ramón. Tratase de unha comedia romántica rodada en galego e en castelán, na súa versión orixinal.

Unha moza de Bós Aires ven en busca do rastro da súa familia, que coñece a través de fotos feitas polo seu abó. Unha divertida comedia romantica que se vai construindo a través de unha trama na que o persoaxe de Valeria -arxentina filla de galegos- namorase do fillo do seu amante falecido. A película está chea de momentos moi emocionantes, divertidos e disparatados.

Eiqui tedes o trailer para que vaiades saboreando unhas deliciosas imaxes da película deste amigo que no verán do 2005 visitou Caldelas. Temos que traballar para convencelo ca idea de que filme algún día no Castro.

E o turno dos veciños, hai que move-lo peto por ELENA

Nunca tantas veces soara o nome de Castro Caldelas, agora tocalle o turno os veciños, hai que move-lo peto pola Elena.
Envia FAVORITO ELENA ó 7788, ou chama 905411541 ha dejado un nuevo comentario en su entrada "Elena Pérez, unha estrela para a Terra de Caldelas...":

Boas, o concurso "Son de Estrelas" no que CALDELAS está representada por Elena está na segunda fase, da que xa se emitiron 2 programas dun total de 11 que terá.
Esta fase é un sistema de liguiña parecido ó do futbol, compiten nela 12 comarcas e enfrontanse entre elas como si fose un partido de futbol (6 enfrontamentos cada semana de 2 comarcas).
De cada enfrontamento un xurado decide si ten un gañador que se leva 3 puntos (o perdedor ningun); ou si hai un empate, neste caso leva 1 punto cada un. A estes puntos que van tendo cada semana sumanlles os puntos que tamén lles dan os votos du publico por telefono 3, 2 ou 1 segun os votos de cada semana; é o final o que máis puntos teña gana o concurso.
Na primeira semana Elena e 3 máis estaban de primeiros con 3 puntos, 4 de segundos con 1 punto, e os outros 4 con 0 puntos.
Despois da segunda semana, vai en cabeza unha rapaza con 8 puntos, 2 de segundos con 4 puntos, e Elena con outros concursantes con 3 puntos na terceira posición.
Elena faino moi ben, o certo e que está deixando o pobo en moi bo lugar, tendo en conta que non recibe ningun punto de votos por telefono (que son os que deciden o ganador, xa que unha persoa podese levar 33 puntos de votos en total sin ter ningun mérito). Quero dicir que ainda que ela gane todos os enfrontamentos que lle quedan, acadaria un total de 30 puntos; e podese dar o caso de que outra persoa sin ganar ningun enfrontamento teña 33 puntos que lle deron via votos por telefono.
Todo isto ven a que temos que apoiala, a que temos que rascar un pouco o bolsiño e mandar algún sms ou chamar por telefono (cousa que se pode facer desde calquera sitio)
O telefono para votar é 905411541 ou tamén enviando unha sms o 7788 co texto: FAVORITO ELENA
Os votos hai que facelos desde o Sabado as dez da noite ata o luns as cinco da tarde. Pídovos a todos os veciños do pobo a que chamedes e votedes todas as semanas as veces que poidades, e que llo digades a toda a xente que coñezades para que sexamos máis a votar e así lle podamos sumar algúns puntos a Elena que nos está a representar a todos.
Cada pouco irei contandovos como vai a cousa.

BAUTISTA, Graciñas pola páxina, e anima a xente a que participe votando

O Pazo do Couto

Un desvío da antiga carretera que pasaba polo Couto e ía á Abeleda fixo que a antiga casona dos Taboada quedase agazapada e retirada da vista dos transeuntes. Se non sabes que está alí, iste caseron de dimensións importantes pasa desapercibido. O pazo dos Taboada atópase no Couto, nunha suave pendente da ribeira que lle permite abrigo e perpectivas. Perspectivas para divisar os seus antigos dominios …San Paio, Santa Tecla, Abeleda…

Dín que a familia dos Taboada estaba emparentada cos Condes de Valladolid e rivalizaban cos de Lemos. Eran donos de varias casonas da vila e din que o seu dominio en terras era extraordinario “…podían viaxar varios días e non dormir nunca en casa allea”. Os Taboada eran uns dos principales protectores do mosteiro de San Paio e participaban na elección do seu abade. O último morador do pazo, herdeiro xenético dos Taboada, despois de estudar astrofísica, mudou o seu interés polas estrelas e instalou o seu observatorio nun torreón ateigado de libros e algún ordenador, como única conexión co universo exterior. Dende a súa atalaia, Luis, en lugar de escudriñar o espacio infinito, investiga o pasado, o seu pasado. Excava no sotano, abre portas noutro tempo tapiadas, descubre cabidades esquecidas, atopa balas de cañon e descubre que os seus antepasados tiñan dereito a administrar xustiza e por iso a aforcar, se era preciso. E, cos seus medios, mantén a flote ista máquina do tempo que ten os seus orixes alá polo século XIII. O Pazo soio saiu do patrimonio familar cando un antepasado seu, do mesmo nome, botou man del como prenda e atreveuse a xoga-lo ás cartas. Anos mais tarde Don Ricardo logrou recupera-lo e ata agora.

O Pazo do Couto atópase en bastante “bo estado”; necesita manterse a salvo das pingueiras para que non se dañe a súa estructura de madeira. Quero decir que non sufriu ningunha adaptación burguesa que lle dera un aspecto versallesco e por isto quedara desposeido do seu valor patrimonial, como testemuño dunha época.



O Pazo ten o aspecto de fai séculos e é un bo exemplo dun pazo da fidalguía da época. Conta cunha impresionante bodega equipada con grandes cubas, que non sei se hoxe se poden utilizar, pero sorpenden polas suas dimensións. Luis anda ca teima de experimentar co viño e xa fai un xenérico que, como decía Álvaro Cunqueiro, “vale para acompaña-lo cocido”. Unhas viñas ben situadas nas ladeiras do Sil e un traballo no que Luis está a poñer tanta paciencia e pasión augura un resultado de moita calidade. Noraboa pola iniciativa e por manter a flote iste vello barco.

Un casamento no Vallés

Logo de moitos anos camiñando xuntos, primeiro polas terras de Valladolid e, agora, por Barcelona, onte, Carlos Vázquez e Ruth Canal decidiron facer unha parada na súa viaxe e formaliza-lo seu matrimonio na fermosa vila de Sant Cugat do Vallés. Nunha moderna sala do concello, desta tranquila vila residencial, o sol primaveral entraba con forza por un lateral, iluminando a sala, e imaxinei que os deuses da natureza vendecían iste acordo fraguado fai anos nas beiras do “Dray Martini”.

Tiven que testificar no seu favor e, mentres o teniente alcalde resaltaba que no código civil hai dereitos e obrigas pero non hai ningún artigo que os obrigue a quererse…, botei man das lembranzas e coñecementos que eu teño do Carlos e da Ruth para ver a forza e valía da miña testifical.

Cando tíñamos perto dos oito anos, Carlos e máis eu, coincidimos nun campamento de verán en Porto do Son (A Coruña). Alí, na parte máis occidental da península do Barbanza pasamos un mes enredados en moitas actividades deportivas e xogando nas praias desta bisbarra. Descubrimos o mar; o mar das rías altas, a súa forza, a súa beleza e o contraste cas nosas terras do interior. Alí sementamos no horto da amistade, que ainda dura.

Carlos, licenciouse como arquitecto técnico (aparellador) pola universidade de A Coruña, traballou para grandes empresas da construcción, con responsabilidades económicas de moito nivel e, fai un tempo, decidiu baixar á escala pequena, a escala humán, na que un ten control e disfrute de todo aquelo que fai. Fai un ano fundou a súa propia empresa que empeza a abrirse un oco no competitivo mundo económico catalán.

Ruth Canal, licenciada en Filoloxía pola Universidade de Santiago de Compostela co obxetivo de especializarse nos trastornos do linguaxe e a fala, fixo un master en logopedia na universidade de Barcelona e cursos de doutorado en madrid e Valladolid. Entrou con forza no Vallés, en pouco tempo fixose ca lingua catalana e a súa profesionalidade viuse compensada ca consolidación de unha carreira profesional traballando no eido que sempre quixo, a logopedia. Para ela, soio é un paso, xa que a verdadeira batalla virá cando, como Don Quixote, se enfrente ó cabaleiro da media lúa nas praias de Barcino.

Istes mozos de caldelas adoran a cidade dos prodixios e están enmeigados pola luz crara e suave do mediterraneo. Sempre que poden voltán a caldelas e participan moi activamente nesa fiestra que é “O prado” co desexo e a ilusión de que ise mundo que levamos dentro se parezca cada vez máis os nosos soños.

Unha escada de mentiras

Mañán asisteremos a unha gran representación na que haberá moitos extras convidados. As bandeiras da mentira e do pasado ilegal ondearán en moitos lugares como símbolos dun falso movemento que soio persigue o poder polo poder. Acosar e derribar a un adversario léxitimo cunha escada de mentiras. Todo vale neste antroido no que unha dereita enferma e sen poder non é capaz de ter máis contido político que o terrorismo e a defensa de unha falsa unidade nacional.

Elena Pérez, unha estrela para a Terra de Caldelas

Onte a noite, na televisión galega, no programa “Son de Estrela”, Elena Pérez cantou con gran éxito a canción “Xuntos” de Juan Pardo. Ten 25 anos e é diplomada en Turismo. Pertence a familia do “páxaro azul”. Filla de Melita e Pedro. Irman dos músicos Carlos e Pedro que dende moi novos tocan nos diferentes grupos da vila. Elena cantou no coro “Lembranza” e tocou a pandereta en “Airiños de Caldelas”.

«Uns amigos avisáronme do cásting. Eu decidín presentarme porque, desde moi pequena, gústame moito cantar. Penso que é unha oportunidade para demostrar algo e para darme a coñecer».

Según me contan quedou de segunda e ten moitas posibilidades. Pili Pampín, cantante de sona e membro do xurado resaltou a calidade da súa intervención e o seu estilo. Noraboa para Elena e esperamos que finalmente se converta na gañadora deste concurso que presenta Tete Delgado.

Quico Cadaval, un narrador moderno

Na aula 111 do departamento da facultade de filoloxía non quedaba nin un soio pupitre valeiro. O home que renovou o teatro galego estaba a piques de entrar e a expectativa era grande. Moitos galegos de Barcelona citáronse nesta emblemática aula para escoitar a voz máis famosa do teatro galego.
“… o único importante do conto é o inexplicable…”

Quico empezou facendo un repaso dos valores dos contos tradicionais, botando por terra a inxenuidade das mensaxes que agochan. “…valores que se instalan no subconsciente e logo convertense en ideas propias…”

Nos seus contos, Quico, fala de espectros, de posesións, de seres que invaden os corpos, dos mortos que viaxan no corpo dun familiar como invitados. A risa e o medo combinados. O temor ó inexplicable. Do real e do subreal. Dun mundo próximo ós galegos. Igual ca no caso de García Marquez, a aboa de Quico contáballe historias nas que o inexplicable convivía armonicamente co real.

Simetrías e asimetrías

Son duas casas. Posiblemente nun tempo foran unha soia. Viñeron as partixas e houbo que dividir o patrimonio. Maneiras diferentes de entender a vida. Curiosa simetría e asimetría na ribeira de A Abeleda. Símbolo da dificultade para levar a cabo proxectos conxuntos.

Antón cumpre cinco anos

Antón tivo unha gran festa de cumpreanos. Os cativos da súa clase viñeron axudarlle a apagar a veliña dos cinco anos; nenos do colexio público de A Floresta: Lluc, Ana, Ona, Indira, Eneco, David, Pau, Lilian, Emma, Sharif e algún outro que seguro que esquezo. Cativos de diferentes orixes que forman a multiétnica sociedade catalana. Temén estiveron a súa amiga Helena, Lucía, Sofía, Ariadna e moitos máis que participaron nunha animada festa infantil. Agasallos e máis agasallos. Mariña estaba un pouco enfadada o ver exceso de protagonismo de Antón e ver que case todo-los agasallos ían para él. A min parecíame que con un dibuxo xa chegaba ben pero Antón dixo que era o seu cumpreanos e que non ía eu privalo de unha avalancha de regaliños… así son as cousas; É o mundo que nos toca vivir. Non é facil frear o exceso de consumo, sen entrar en conflictos. Faime lembrar a miña infancia no Castro onde case non había agasallos e iso facía que apreciáramos moito calquera cousiña.

Mulleres na neve

Foto de Xoán Bautista Sotelo Blanco (de finais dos anos sesenta) atopada no arquivo da familia Campos. Un grupo de mulleres movense para entrar en calor ou para xogar ca neve. Ledicia dun día de neve. A beleza do contraste entre a neve que todo o unifica, simulando o aletargamento da vida e o movemento das mulleres que transmite unha forte idea de vida. A foto está feita no antigo xardín da nosa casa do Castro, antes de construir a ampliación do hotel. As vistas a ribeira eran fabulosas e o espacio anexo a casa foise convertendo nunha ampliación descuberta do estudio que o meu pai tíña nos baixos e que nós chamávamoslle "a fotografía".

Os campossantos galegos falan castelan

javascript:void(0)